Sieci wiedzy regionów destynacji turystycznych
Badanie analizuje, w jaki sposób destynacje turystyczne mogą wprowadzać innowacje, wychodząc poza własne granice geograficzne i sektorowe.
Główna idea:
Zazwyczaj innowacje w turystyce rozpatruje się wyłącznie w obrębie jednego miasta lub miejscowości. Autorzy artykułu argumentują jednak, że prawdziwe innowacje powstają wtedy, gdy różne sektory (takie jak technologie, transport czy gastronomia) oraz różne regiony dzielą się wiedzą w ramach tzw. „super-sieci”.
Problem:
Wiele istniejących sieci turystycznych funkcjonuje w sposób chaotyczny — są one „niezarządzane”, co oznacza, że uczestnicy dołączają przypadkowo, brak jest jasno określonych celów, a także trudno ustalić, kto faktycznie wnosi realny wkład.
Lista kontrolna „systemu”:
Aby sieć działała skutecznie, zdaniem autorów musi spełniać trzy warunki:
- Wspólna funkcja: wszyscy uczestnicy powinni dążyć do tego samego celu.
- Spójność: poszczególne elementy (np. hotele i startupy technologiczne) muszą do siebie pasować i tworzyć logiczną całość.
- Ograniczenie (boundedness): konieczne są wyraźne granice określające zakres działań sieci oraz to, kto jest jej częścią, aby nie stała się zbyt rozbudowana i nieefektywna.
Myślenie poza schematami:
Autorzy sugerują, aby destynacje przestały być „zamknięte w sobie” i zaczęły poszukiwać wiedzy poza własnym regionem. Przykładowo, destynacja nadmorska może nauczyć się więcej o zrównoważonym rozwoju od regionu górskiego lub centrum technologicznego niż od innej, podobnej destynacji plażowej.
Skala „sieć–system”:
Artykuł umieszcza różne typy sieci na kontinuum. Na jednym jego końcu znajdują się luźne grupy, w których uczestnicy jedynie wymieniają się informacjami, a na drugim — silnie zorganizowane „systemy”, w których wiedza przepływa sprawnie, a działania są skoordynowane.
Dlaczego to ma znaczenie:
Aby turystyka mogła przetrwać poważne wstrząsy (takie jak pandemie czy zmiany klimatu), musi być częścią szerszych, międzysektorowych sieci, które zapewniają dostęp do nowych pomysłów i lepszych technologii.
Metodologia:
Jest to artykuł koncepcyjny, co oznacza, że autorzy nie przeprowadzali nowych wywiadów ani badań ankietowych. Zamiast tego zastosowali perspektywę neo-schumpeteriańską, czyli podejście analizujące ewolucję gospodarek i procesów innowacyjnych w czasie. Ponownie przeanalizowali istniejące teorie i dane dotyczące turystyki oraz rozwoju regionalnego, aby stworzyć nowe ramy analityczne, które w przyszłości mogą posłużyć badaczom do badania faktycznego funkcjonowania sieci destynacji.
Przykłady empiryczne (real-world exemplars):
1. Destynacje sąsiadujące
Są to sieci składające się z regionów położonych blisko siebie, które korzystają z częstych bezpośrednich kontaktów, sprzyjających wspólnym innowacjom i kreatywności.
Typ 1: Transgraniczne (międzynarodowe)
- Opis: sąsiadujące regiony destynacyjne z różnych państw, zwykle z obszarów przygranicznych.
- Przykład: AlpNet — sieć sąsiadujących regionów alpejskich.
- Szczegóły: członkowie dzielą podobne zasoby turystyczne, rynki i wyzwania, koncentrując wymianę wiedzy na zrównoważonym rozwoju i globalnych problemach.
Typ 2: Sąsiadujące regiony destynacyjne (krajowe)
- Opis: blisko położone regiony destynacyjne w granicach jednego państwa.
- Przykład: „Beskidzka 5” w Polsce.
- Szczegóły: obejmuje pięć samorządów, które wcześniej ze sobą konkurowały, lecz wypracowały innowacyjne podejście „koopetycji” (współpracy z konkurentami), sprzedając wspólny produkt turystyczny.
2. Destynacje odległe
Sieci te obejmują destynacje niepołożone blisko siebie geograficznie, lecz połączone wspólnymi priorytetami tematycznymi lub specyficznymi potrzebami innowacyjnymi.
Typ 3: Transnarodowe (odległe)
- Opis: odległe lub nieciągłe przestrzennie destynacje z różnych krajów.
- Przykład: Network of European Regions for Sustainable and Competitive Tourism (NECSTouR).
- Szczegóły: uznana za najbardziej „systemowy” przykład; umożliwia wymianę wiedzy na temat zrównoważonego rozwoju poprzez wspólne projekty realizowane przez zróżnicowaną grupę członków.
Typ 4: Odległe regiony destynacyjne w granicach jednego kraju (krajowe)
- Opis: regiony destynacyjne zlokalizowane w różnych częściach tego samego państwa.
- Przykład: American Destinations Council (część U.S. Travel Association).
- Szczegóły: działa głównie jako platforma dystrybucji wiedzy marketingowej dla około 400 amerykańskich organizacji zarządzania destynacjami, koncentrując się na wzajemnym uczeniu się i corocznych wydarzeniach szkoleniowych.
Podsumowanie cech systemowych:
Tabela oraz dalsza analiza wykorzystują powyższe typy do oceny takich cech systemowych jak spójność, wspólna funkcja i ograniczenie. Przykładowo NECSTouR (Typ 3) znajduje się najbliżej „systemowego” końca kontinuum ze względu na wysoką heterogeniczność członków oraz jasno określoną misję, natomiast Destinations Council (Typ 4) plasuje się bliżej krańca „braku systemu”, ponieważ koncentruje się głównie na ogólnym marketingu, a nie na precyzyjnie zdefiniowanych priorytetach innowacyjnych.
Źródło:
Weidenfeld, A., Hall, C. M., & Baggio, R. (2025). Knowledge Networks of Destination Regions: A Systemic Cross-Sectoral and Regional Perspective. Journal of Travel Research, 1–19. https://doi.org/10.1177/00472875251388338